Diagnostyka chrapania i bezdechu sennego

Chrapanie jest często lekceważone przez osoby, które dotyka. Niestety nie jest to tylko przykra dolegliwość, która utrudnia życie domowników. Prowadzi do niedotlenienia organizmu, co powoduje ciągłe zmęczenie oraz bóle głowy nawet po nocnym odpoczynku odpowiedniej długości. Może być również objawem poważnej choroby - obturacyjnego bezdechu śródsennego.

Czym jest chrapanie?

W trakcie snu mięśniówka, czyli zespół mięśni okalających gardło wiotczeje, a tylna część gardzieli opada. Do normalnego oddychania pozostaje wtedy jedynie wąska szczelina. Powietrze wprawia ją w drgania, co przy otwartych ustach powoduje charakterystyczny dźwięk chrapania. Badania wskazują, że zdarza się to nawet co dziesiątej osobie, z czego większość stanowią mężczyźni. U wielu chrapiących osób jest to niegroźny dla zdrowia odruch fizjologiczny, którego nie trzeba leczyć.

Chrapanie może być jednak oznaką zablokowania dróg oddechowych, co może znacząco utrudniać nabranie powietrza do płuc. Nagły niedobór tlenu oraz wzrost stężenia dwutlenku węgla we krwi sprawiają, że do ośrodka oddechowego w mózgu trafia sygnał, który powoduje pobudzenie dodatkowych mięśni oddechowych. Po bezdechu, czyli wstrzymaniu oddychania na czas od 10-60 sekund, pojawia się gwałtowny wdech. Tego typu przerwy w oddychaniu mogą się zdarzyć każdemu, jeśli jednak pojawiają się częściej niż 10 razy na godzinę, są objawem, który wskazuje na wystąpienie zespołu bezdechu sennego.

Przyczyny chrapania

Chrapanie spowodowane jest zazwyczaj wadami anatomicznymi w budowie dróg oddechowych. Do najczęstszych powodów chrapania należą:

  • wiotkie i wydłużone podniebienie miękkie,
  • przerost migdałków podniebiennych,
  • przerost lub obrzęk małżowin nosowych,
  • przerost nasady języka lub języczka,
  • skrzywienie przegrody nosowej,
  • polipy nosa.

W przypadku pojawienia się chrapania u dzieci, jego najczęstszą przyczyną jest niedrożność nosa na skutek infekcji lub alergii. Powodem może być również przerost migdałków podniebiennych lub trzeciego migdała. W przypadku najmłodszych dzieci chrapanie powodować może również wiotkość krtani.

powód chrapania

Komu grozi bezdech senny?

Nie każde chrapanie jest oznaką bezdechu sennego i nie zawsze wymaga leczenia. Czasami ciężko ocenić samodzielnie czy to tylko niegroźny odruch fizjologiczny, czy objaw choroby, dlatego tak istotna jest diagnostyka chrapania. Jeśli po nocnym wypoczynku pojawiają się poranne bóle głowy, uczucie niewyspania oraz problemy z koncentracją, warto udać się na specjalistyczne badania. Zwłaszcza jeśli z problemem borykają się osoby, zaliczane do grupy wysokiego ryzyka. Specjaliści wymieniają kilka czynników, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju bezdechu. Są to:

  • płeć męska,
  • wiek powyżej 35-40 roku życia,
  • otyłość,
  • gruba, krótka szyja,
  • wady zgryzu,
  • refluks żołądkowo-przełykowy,
  • niedoczynność tarczycy,
  • palenie papierosów,
  • spożywanie alkoholu,
  • zażywanie środków nasennych.

Czy warto poddać się diagnostyce chrapania?

Chrapanie jako objaw zaburzeń oddychania w czasie snu jest wskazaniem do odbycia konsultacji laryngologicznej i przeprowadzenia szczegółowej diagnostyki. Jest to ważne ze względu na możliwość występowania groźnych chorób, których rozwój nasila występowanie zaburzeń oddychania w czasie snu. Chrapaniu mogą bowiem towarzyszyć niebezpieczne bezdechy, które prowadzą do niedotlenienia organizmu w trakcie snu. Ma to znaczący wpływ na jakość naszego snu, a co za tym idzie - zdrowia. Objawy nocnych zaburzeń oddychania to m.in. poranne bóle głowy, uczucie ciągłego zmęczenia, zaburzenia koncentracji, osłabienie pamięci i sprawności intelektualnej, senność ze skłonnością do zasypiania w ciągu dnia ( bardzo niebezpieczne zwłaszcza u kierowców), czy spadek libido. W wyniku zaburzeń oddychania w czasie snu nasila się ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego jak np. nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, choroba niedokrwienna serca, zwiększenia możliwości wystąpienia udarów mózgu.

Na czym polega diagnostyka chrapania i bezdechu?

Chrapanie oraz pojawienie się innych objawów, które mogą świadczyć o rozwoju obturacyjnego bezdechu śródsennego, są wskazaniem do wykonania pełnej diagnostyki w tym kierunku. Obejmuje ona pięć kroków, które pozwalają na wykrycie przyczyn pojawienia się choroby oraz są podstawą do wprowadzenia najodpowiedniejszego sposobu leczenia.

Pięciostopniowa diagnostyka obejmuje:

  • konsultację z laryngologiem,
  • badanie obrazowe, czyli tomografię komputerową 3D,
  • badanie drożności przewodów nosowych - rynomanometrię,
  • badanie polisomnograficzne,
  • badanie fiberoendoskopowe w czasie snu farmakologicznego (niewymagane u wszystkich pacjentów).

Konsultacja z laryngologiem

Badania diagnostyczne w kierunku bezdechu sennego rozpoczynają się od wizyty u specjalisty laryngologa. Podczas wizyty lekarz za pomocą endoskopu ocenia budowę struktur górnych dróg oddechowych. Przeprowadza również szczegółowy wywiad medyczny, uwzględniając wypełnioną przez pacjenta ankietę, zawierającą “Skalę senności Epworth”. Polega ona na subiektywnym określeniu przez badanego prawdopodobieństwa zaśnięcia w opisanych sytuacjach życia codziennego. Służy do tego czterostopniowa skala od 0 do 3, gdzie 0 świadczy o minimalnym, a 3 o bardzo dużym prawdopodobieństwie zaśnięcia w wybranej sytuacji.

Tomografia komputerowa 3D

Badanie tomograficzne pozwala na ocenę morfologii tkanek. Jest to badanie nieinwazyjne, bezbolesne, krótkie (trwa ok. 10-15 sekund). Nowoczesne aparaty tomograficzne (a takimi dysponujemy) emitują bardzo niskie dawki promieniowania, a co za tym idzie, badanie jest bardzo bezpieczne. Obraz 3D, jaki uzyskujemy, pozwala z niezwykłą precyzją odtworzyć drogę, jaką pokonuje powietrze, przechodząc przez górne drogi oddechowe do płuc. Uwidacznia nieprawidłowości, mogące być przyczyną chrapania m.in. skrzywioną przegrodę nosową, przerośnięte małżowiny nosowe, przerośnięte tkanki gardła, przerośnięte migdałki podniebienne i migdałek gardłowy, cechy przerostu tkanek podniebienia miękkiego i nasady języka.

Rynomanometria

Rynomanometria pozwala poznać skalę zaburzeń przepływu powietrza przez nos. Badanie można wykonać w kilku wariantach: rynomanometria aktywna przednia lub tylna (przepływ powietrza powstaje dzięki oddychaniu pacjenta), rynomanometria przeznosowa oraz rynomanometria bierna (przepływ powietrza wymaga użycia zewnętrznego urządzenia). Najczęściej wykonywanym badaniem jest rynomanometria aktywna przednia. W nozdrzu umieszcza się sondę pomiarową, a następnie pacjent zakłada maskę połączoną z urządzeniem mierzącym przepływ powietrza (pneumotachografem). Pomiar wykonywany jest podczas dmuchania w rurkę umieszczoną w nosie. Następnie całość powtarzana jest w drugim nozdrzu. Badanie jest proste i nieinwazyjne, ale wymaga od pacjenta ścisłej współpracy.

Badanie polisomnograficzne

Badanie polisomnograficzne jest wykonywane w trakcie snu. Pozwala w sposób obiektywny wykryć obecność bezdechów, stopień ich nasilenia, ilość, oraz rodzaj (obturacyjne świadczące o blokadzie przepływu powietrza przez drogi oddechowe, czy centralne – występujące w zaburzeniach układu nerwowego). Badanie powinno trwać przynajmniej 6 godzin, by jego wyniki były wiarygodne. Polega na zapisie parametrów oddychania podczas snu, takich jak: przepływ powietrza przez nos, ruchy oddechowe klatki piersiowej i brzucha, tętno, pozycja ciała oraz stężenie tlenu w krwi tętniczej. Dodatkowo polisomnografia może być poszerzona o:

  • zapis elektroencefalograficzny (EEG) - bioelektryczna czynność mózgu podczas snu,
  • elektrookulogram (EOG) - zapis ruchów gałek ocznych przy pomocy czujników umieszczonych przy oczach pacjenta,
  • elektromiogram (EMG) - ocena napięcia mięśniowego przy pomocy czujnika umieszczonego pod brodą badanego,
  • analizę termistorową - badanie przepływu powietrza za pomocą czujnika, reagującego na zmiany temperatury (termistora).

Jeśli podczas badania polisomnograficznego wykryte zostaną zaburzenia oddychania podczas snu, pacjent dodatkowo kierowany jest na badanie fiberoendoskopowe.

Badanie fiberoendoskopowe podczas snu farmakologicznego

Badanie fiberoendoskopowe pozwala ustalić miejsce, które może być przyczyną chrapania i bezdechu. Wykonywane jest w obecności anestezjologa, który poprzez podanie leków dożylnych wprowadza pacjenta w sen. Następnie przez otwór nosowy wprowadzany jest fiberoendoskop z kamerą, dzięki której możliwe jest odnalezienie miejsca przewężenia w obrębie nosa, nosogardła, gardła oraz krtani. Jednocześnie monitorowane są określone parametry, takie jak wysycenie krwi tętniczej tlenem, tętno oraz EKG. Dużą zaletą badania jest możliwość nagrania obrazu z kamery. To cenny materiał diagnostyczny, który pozwala na dokładną analizę pracy górnych dróg oddechowych podczas snu.

przyczyny chrapania

Co po diagnozie bezdechu?

Chrapanie oraz bezdech senny można wyleczyć, jest to jednak uzależnione od przyczyny ich powstawania. Z tego względu pełna diagnostyka chrapania jest niezbędna, by możliwy był wybór odpowiedniego leczenia, zarówno zabiegowego, jak i zachowawczego.